Tam Thủ

Quân chủ có ba điều cần phải giữ vững. Ba điều này đầy đủ thì nước yên, thân quân chủ cũng vinh hiển; ba điều này không đầy đủ thì nước nguy, thân quân chủ cũng gặp họa. Thế nào là ba điều? Trong bầy tôi có kẻ bàn về lỗi lầm của người đương quyền, sai trái của kẻ chấp chính, và những điều khuất tất của các quan thường, quân chủ không giữ những lời ấy trong lòng, lại tiết lộ cho bọn thân tín và kẻ siểm nịnh bên cạnh, khiến cho kẻ muốn can gián không dám không trước hết chiều theo ý của bọn thân tín và siểm nịnh, rồi sau mới dám tâu lên. Như thế, những kẻ nói thẳng, làm ngay chẳng được gặp, còn trung trực ngày càng bị xa lánh. Quân chủ yêu một người, chẳng một mình ban ân cho hắn, đợi người khen rồi mới ban; ghét một người, chẳng một mình phạt hắn, đợi người chê rồi mới phạt. Như thế, quân chủ không có uy thế, mà quyền lớn rơi vào tay kẻ cận thần. Quân chủ ghét sự nhọc nhằn của việc tự mình xử lý chính sự, lại sợ lao khổ, để cho quần thần như nan hoa tụ vào trục bánh xe mà biến hóa, bèn đem quyền bính chuyển dời, thay đổi chức vị, khiến cho then chốt của sinh sát, đoạt cho, điểm mấu chốt của thưởng phạt, lấy bỏ đều nắm trong tay đại thần, như thế, quyền của quân chủ bị cướp đoạt. Đó gọi là ba điều không đầy đủ. Ba điều không đầy đủ là điềm báo bị cướp ngôi, bị giết.

Phàm sự cướp đoạt có ba thứ: có cướp đoạt công khai, có cướp đoạt qua chính sự, có cướp đoạt qua hình pháp. Trong bầy tôi có kẻ thân cư đại thần, bên ngoài nắm quyền nước để thi ân cho quần thần, khiến cho việc trong ngoài triều đình không qua hắn thì không thể làm. Dù có hiền tài, trái ý hắn ắt gặp họa, theo ý hắn ắt được phúc. Như thế, quần thân chẳng ai dám trung với vua, lo cho nước, để tranh luận lợi hại của quốc gia. Quân chủ dù hiền minh, cũng không thể một mình mưu tính, mà bầy tôi lại chẳng dám trung với vua, thì nước sắp thành nước mất. Đó gọi là nước không có bầy tôi. Nước không có bầy tôi, há phải là hầu vệ trống không, triều thần ít ỏi ư? Quần thần cầm bổng lộc để nuôi bè đảng riêng, làm việc tư mà chẳng vì nước, đó là cướp đoạt công khai. Khoe ân sủng của vua, một mình nắm quyền, mượn thế lực bên ngoài để chế ngự bên trong, nói những lời nguy hiểm về tình hình họa phúc, để chiều theo yêu ghét của quân chủ. Quân chủ nghe theo họ, bèn hạ mình, khinh thường việc nước để giúp đỡ họ, việc thất bại thì cùng vua chia họa, còn việc thành công thì bầy tôi một mình chiếm công. Những kẻ cầm quyền đều đồng tâm hiệp lực khen ngợi điều tốt của họ, thì trong đám quân chủ có kẻ nói điều chẳng tốt về họ ắt chẳng được tin, đó là cướp đoạt qua chính sự. Còn như coi ngục, thi hành hình phạt, bầy tôi tự tiện chuyên đoán, đó là cướp đoạt qua hình pháp. Ba điều không đầy đủ, thì ba thứ cướp đoạt phát sinh; ba điều đầy đủ, thì ba thứ cướp đoạt chấm dứt. Ba thứ cướp đoạt bị ngăn chặn, bị tuyệt diệt, thì quân chủ có thể làm vua thiên hạ.