Quyết Khí

Hoàng Đế hỏi: Ta nghe nói trong cơ thể con người có tinh, khí, tân, dịch, huyết, mạch. Ta vốn cho rằng đó chỉ là một thứ khí mà thôi, nay lại phân thành sáu tên gọi, ta không hiểu đạo lý ấy. Kỳ Bá nói: Hai thần khí giao hợp với nhau, dung hòa mà thành hình thể, tồn tại trước khi cơ thể được sinh ra, đó gọi là tinh. Thế nào gọi là khí? Kỳ Bá nói: Thượng tiêu khai phát, tuyên tán tinh vi khí vị của ngũ cốc, làm ấm da, nuôi dưỡng thân thể, nhuận trạch tóc lông, như sương mù tưới thấm, đó gọi là khí. Thế nào gọi là tân? Kỳ Bá nói: Thấu lý tiết phát, mồ hôi ra nhiều, đó gọi là tân. Thế nào gọi là dịch? Kỳ Bá nói: Cốc nhập vào vị, tinh khí đầy đủ, chất lỏng đặc sánh trơn tru thấm vào xương cốt, khớp xương có thể co duỗi hoạt động, tinh dịch tiết ra bổ ích não tủy, da dẻ nhuận trạch, đó gọi là dịch. Thế nào gọi là huyết? Kỳ Bá nói: Trung tiêu tiếp nhận tinh khí của thủy cốc, hấp thu chất dịch trong đó, biến hóa thành màu đỏ, đó gọi là huyết. Thế nào gọi là mạch? Kỳ Bá nói: Ước thúc dinh khí, khiến nó không chỗ nào trốn tránh, đó gọi là mạch.

Hoàng Đế hỏi: Sáu khí này, có tình trạng dư thừa và không đủ, khí nhiều ít, não tủy hư thực, huyết và mạch thanh trọc, làm sao biết được? Kỳ Bá nói: Tinh hao kiệt thì sẽ điếc; khí hao kiệt thì thị lực không rõ; tân hao kiệt thì thấu lý khai tiết, mồ hôi ra quá nhiều; dịch hao kiệt thì khớp xương co duỗi bất lợi, mặt mày khô héo, não tủy tiêu giảm, bắp chân đau nhức, tai thường ù ù; huyết hao kiệt thì mặt mày trắng bệch, khô héo không có nhu trạch, mạch đạo trống rỗng, đó là các chứng trạng của chúng.

Hoàng Đế hỏi: Sáu khí này, sự quý tiện của chúng như thế nào? Kỳ Bá nói: Sáu khí này, mỗi thứ có bộ phận chủ quản riêng, sự quý tiện tốt xấu của chúng có thể làm chủ cố định, nhưng ngũ cốc và dạ dày là biển lớn của chúng.