Âm Dương Thanh Trọc

Hoàng Đế hỏi: Ta nghe nói mười hai kinh mạch tương ứng với mười hai dòng sông, chúng hiện ra năm màu sắc khác nhau, thanh trọc cũng có khác biệt, mà khí huyết của con người nếu như giống nhau, thì phải làm sao để tương ứng? Kỳ Bá đáp: Nếu khí huyết của con người thực sự hoàn toàn giống nhau, thì thiên hạ cũng trở thành một thể, đâu còn có tình trạng hỗn loạn? Hoàng Đế nói: Ta hỏi là tình trạng trên một người, không phải hỏi tình trạng của mọi người trong thiên hạ. Kỳ Bá nói: Trên một người cũng có khí hỗn loạn, thiên hạ cũng có người hỗn loạn, đạo lý của hai điều này thực ra là hợp thành một thể.

Hoàng Đế nói: Mong được nghe về tình trạng thanh trọc của khí trong cơ thể người. Kỳ Bá nói: Khí nhận tinh hoa từ thủy cốc là trọc, khí nhận từ tự nhiên là thanh. Khí thanh chú vào phần âm, khí trọc chú vào phần dương. Khí trong trọc có thanh, đi lên từ yết hầu mà ra; khí trong thanh có trọc, thì đi xuống mà vận hành. Thanh trọc tương can nhiễu lẫn nhau, gọi là loạn khí.

Hoàng Đế nói: Khí của phần âm là thanh, khí của phần dương là trọc, trong trọc khí lại có thanh khí, trong thanh khí lại có trọc khí, thanh trọc phải phân biệt thế nào? Kỳ Bá nói: Sự phân biệt đại lược của khí, thanh khí đi lên chú vào phế, trọc khí đi xuống vận hành đến vị. Khí thanh trong vị, đi lên ra từ miệng; khí trọc trong phế, đi xuống chú vào kinh mạch, ở bên trong tích tụ tại khí hải.

Hoàng Đế nói: Tất cả các kinh dương đều tiếp nhận trọc khí, kinh dương nào nhận trọc khí nặng nhất? Kỳ Bá nói: Thủ thái dương tiểu trường kinh một mình tiếp nhận trọc khí của phần dương, thủ thái âm phế kinh một mình tiếp nhận thanh khí của phần âm; thanh khí đi lên hướng đến các khiếu, trọc khí đi xuống vận hành đến các kinh mạch. Tất cả các kinh âm đều tiếp nhận thanh khí, riêng túc thái âm tỳ kinh tiếp nhận trọc khí trong đó.

Hoàng Đế nói: Làm thế nào để trị liệu? Kỳ Bá nói: Đặc tính của thanh khí là hoạt lợi, đặc tính của trọc khí là sáp trệ, đó là quy luật bình thường của khí. Vì vậy, châm các kinh âm, phải châm sâu và lưu châm; châm các kinh dương, phải châm nông và xuất châm nhanh; trường hợp thanh trọc tương can nhiễu, thì phải căn cứ vào tình hình cụ thể để điều trị.