Hành Châm

Hoàng Đế hỏi Kỳ Bá: Ta đã học được cách sử dụng chín loại kim từ ngài và áp dụng cho dân chúng. Huyết khí của dân chúng có các hình thái khác nhau: có người thần khí kích động và khí đi trước kim; có người khí và kim gặp nhau; có người kim đã rút ra mà khí vẫn tự hành; có người châm nhiều lần mới có cảm ứng; có người khi vào kim thì khí nghịch lên; có người sau nhiều lần châm mà bệnh tình lại nặng thêm. Sáu trường hợp này, mỗi trường hợp có hình thái khác nhau, ta muốn nghe rõ đạo lý trong đó.

Kỳ Bá nói: Người có dương khí cực thịnh, thần khí dễ kích động, khí cũng dễ vận hành. Hoàng Đế hỏi: Thế nào gọi là người có dương khí cực thịnh? Kỳ Bá nói: Người có dương khí cực thịnh, tính tình nóng nảy cao ngạo, nói chuyện rất nhanh, bước chân cũng cao, tạng khí của tâm và phế có dư, dương khí trơn tru đầy đặn mà hướng lên trên, cho nên thần khí kích động và khí đi trước kim.

Hoàng Đế hỏi: Người có dương khí cực thịnh, nhưng thần khí lại không đi trước, là vì sao? Kỳ Bá nói: Loại người này có nhiều âm khí. Hoàng Đế hỏi: Làm sao biết họ có nhiều âm khí? Kỳ Bá nói: Người nhiều dương khí thì hay vui; người nhiều âm khí thì hay giận. Người hay giận nhiều lần, cơn giận dễ tiêu giải, cho nên nói họ có nhiều âm khí. Âm dương của họ phân ly và giao hợp khó khăn, cho nên thần khí không thể đi trước.

Hoàng Đế hỏi: Trường hợp khí và kim gặp nhau, là thế nào? Kỳ Bá nói: Âm dương điều hòa, huyết khí nhuận trơn, cho nên kim vào thì khí liền theo ra, nhanh chóng gặp nhau.

Hoàng Đế hỏi: Kim đã rút ra mà khí tự hành, là do khí gì gây ra? Kỳ Bá nói: Loại người này âm khí nhiều mà dương khí ít, âm khí trầm trệ mà dương khí phù du, dương khí ẩn tàng bên trong, cho nên khi kim rút ra, khí mới theo sau, do đó tự hành.

Hoàng Đế hỏi: Châm nhiều lần mới có cảm ứng, là do khí gì gây ra? Kỳ Bá nói: Loại người này âm khí nhiều mà dương khí ít, khí trầm trệ mà vận hành khó khăn, cho nên châm nhiều lần mới có cảm ứng.

Hoàng Đế hỏi: Khi vào kim thì khí nghịch lên, là do khí gì gây ra? Kỳ Bá nói: Trường hợp khí nghịch và sau nhiều lần châm mà bệnh tình nặng thêm, không phải là vấn đề về thế phù trầm của âm dương khí. Đều là do thầy thuốc thô lậu làm hỏng, thầy thuốc cao minh sai lầm, hình khí của bệnh nhân tự nó không có lỗi.