Thông Thiên

Hoàng Đế hỏi Thiếu Sư rằng: Ta từng nghe nói con người có sự phân biệt giữa âm và dương, thế nào gọi là người âm? Thế nào gọi là người dương? Thiếu Sư trả lời: Ở trong khoảng trời đất, bốn phương trên dưới, mọi sự vật đều không thể tách rời ngũ hành, con người cũng ứng với ngũ hành, không chỉ đơn giản là một âm một dương, đó chỉ là cách nói đại khái, trong miệng không thể nói hết rõ ràng. Hoàng Đế nói: Mong được nghe đại ý trong đó, có người hiền và người thánh, họ có thể hoàn toàn có đầy đủ những đặc tính này và đem ra thực hành không? Thiếu Sư nói: Đại thể có loại người Thái âm, loại người Thiếu âm, loại người Thái dương, loại người Thiếu dương, và loại người Âm dương hòa bình. Năm loại người này, hình thái của họ khác nhau, gân xương khí huyết cũng mỗi loại mỗi khác.

Hoàng Đế hỏi: Những sự khác biệt này, có thể cho ta nghe không? Thiếu Sư nói: Người loại Thái âm, tham lam mà không nhân hậu, bề ngoài khiêm tốn nhưng nội tâm sâu kín, ưa thích chiếm đoạt mà ghét bỏ cho đi, nội tâm thuận hòa nhưng không biểu lộ, không thuận theo thời thế, hành động luôn rơi vào phía sau, đó là loại người Thái âm. Người loại Thiếu âm, tham lam lợi nhỏ mà có lòng hại người, thấy người khác bị tổn thất, thường như mình có được mà vui mừng, ưa thích làm hại người khác, thấy người khác có vinh dự, trái lại nổi giận oán hận, nội tâm ghen ghét mà không có ân tình, đó là loại người Thiếu âm. Người loại Thái dương, bình thường an nhàn tự đắc, ưa thích bàn chuyện lớn, không có năng lực mà nói khoác, chí hướng cao xa như muốn bao phủ bốn phương, hành động không xét đúng sai, làm việc thường tự cho mình là đúng, dù việc thất bại, cũng không hề hối tiếc, đó là loại người Thái dương. Người loại Thiếu dương, làm việc thận trọng hay tự trách mình, có chức quan nhỏ, liền tự cho mình là tài giỏi, ưa thích giao du bên ngoài, mà không muốn nương tựa vào người trong, đó là loại người Thiếu dương. Người loại Âm dương hòa bình, bình thường an tĩnh, không có sợ hãi, không có vui mừng, tùy hòa thuận theo sự vật, gặp lợi không tranh giành, thuận ứng với biến hóa của thời thế, địa vị tôn quý nhưng khiêm tốn, lấy lý phục người mà không cưỡng chế quản lý, đó là trạng thái trị bình tốt nhất. Người xưa khéo dùng châm và cứu, quan sát năm loại hình thái của con người, rồi sau đó tiến hành trị liệu. Tà khí thịnh thì dùng pháp tả, chính khí hư thì dùng pháp bổ.

Hoàng Đế hỏi: Đối với năm loại hình thái của con người, làm thế nào để tiến hành trị liệu? Thiếu Sư nói: Người loại Thái âm, âm khí nhiều mà dương khí ít, âm huyết của họ đục, vệ khí trệ, âm dương không điều hòa, gân mạch chậm lỏng mà da dày, không nhanh chóng dùng pháp tả, thì không thể thay đổi tình trạng này. Người loại Thiếu âm, âm khí nhiều dương khí ít, dạ dày nhỏ mà ruột già lớn, lục phủ không điều hòa, kinh Dương minh của họ nhỏ, mà kinh Thái dương lớn, phải cẩn thận điều lý, khí huyết của họ dễ bị hao thoát, khí cũng dễ bị tổn thương. Người loại Thái dương, dương khí nhiều mà âm khí ít, phải cẩn thận điều lý, đừng làm tổn thương âm khí của họ, chỉ tả dương khí của họ. Người bị dương khí hao thoát quá độ dễ phát cuồng, âm dương đều hao thoát, sẽ đột nhiên chết, không tỉnh táo. Người loại Thiếu dương, dương khí nhiều âm khí ít, kinh mạch nhỏ mà lạc mạch lớn, huyết ở trong mà khí ở ngoài, phải làm đầy phần âm mà suy yếu phần dương. Nếu chỉ tả lạc mạch của họ, sẽ làm cho cường khí nhanh chóng mất đi, trung khí không đủ, bệnh tật không thể khỏi. Người loại Âm dương hòa bình, âm dương khí của họ điều hòa, huyết mạch thông suốt, phải cẩn thận chẩn đoán âm dương của họ, quan sát tà chính hư thực, an tường từ tốn, xét kỹ có thừa và không đủ, tà khí thịnh thì dùng pháp tả, chính khí hư thì dùng pháp bổ, không thịnh không hư, thì căn cứ vào kinh mạch lấy huyệt trị liệu, đó là cách điều trị âm dương, phân biệt năm loại hình thái của con người.

Hoàng Đế hỏi: Năm loại hình thái người này, giữa họ không có quen biết từ trước, đột nhiên gặp gỡ lần đầu, không biết hành vi của họ, làm sao để phân biệt? Thiếu Sư trả lời: Trong người thường, không biết có năm loại hình thái người, cho nên dù có năm lần năm là hai mươi lăm loại người, nhưng năm loại hình thái người không nằm trong đó. Năm loại hình thái người, đặc biệt khác với người thường. Hoàng Đế hỏi: Làm thế nào để phân biệt năm loại hình thái người? Thiếu Sư nói: Người loại Thái âm, sắc mặt đen tối, thần thái khiêm tốn, thân hình cao lớn, đầu gối cong nhưng không phải là còng lưng, đó là loại người Thái âm. Người loại Thiếu âm, ngoại mạo thanh tú mà ẩn kín, nội tâm âm hiểm, đứng thì bồn chồn không yên, đi thì như cúi khom lưng, đó là loại người Thiếu âm. Người loại Thái dương, ngoại mạo hiên ngang phô trương, ưỡn ngực phình bụng, thân mình ngửa ra sau và cong đầu gối, đó là loại người Thái dương. Người loại Thiếu dương, đứng thì ưa ngửa đầu, đi thì ưa lắc lư, hai cánh tay và khuỷu tay của họ, thường đưa ra sau vượt quá lưng, đó là loại người Thiếu dương. Người loại Âm dương hòa bình, ngoại mạo thong dong an tường, tùy hòa thuận phục, trang nghiêm túc mục, hòa nhan duyệt sắc, mắt sáng, cử chỉ có độ, mọi người đều nói họ là quân tử, đó là loại người Âm dương hòa bình.