Dị Pháp Phương Nghi Luận

Hoàng Đế hỏi: Thầy thuốc chữa bệnh, cùng một chứng bệnh mà cách chữa khác nhau, nhưng đều có thể khỏi, đó là vì sao? Kỳ Bá đáp: Đó là do địa lý hình thế gây nên. Cho nên vùng phương Đông, là nơi thiên địa chi khí bắt đầu sinh phát, sản xuất nhiều cá và muối, gần biển, sát bờ nước, người dân ở đó ăn cá và ưa thích vị mặn, đều an cư nơi đó, lấy món ngon làm vui. Ăn nhiều cá khiến nhiệt tích tụ ở trong, ăn nhiều muối tổn hao huyết dịch, cho nên người dân ở đó đều da đen, cơ lý sơ thư, bệnh của họ phần nhiều là ung nhọt sưng loét, chữa trị nên dùng bệ thạch. Do vậy phép chữa bằng bệ thạch truyền từ phương Đông.

Vùng phương Tây, là nơi sản xuất nhiều vàng và ngọc, nhiều cát đá, là vùng thiên địa chi khí thu liễm dẫn tàng, người dân ở đó sống dựa vào núi đồi, nhiều gió, thủy thổ tính chất cương cường, người dân ở đó không mặc lụa là mà dùng da lông, chiếu cỏ, ăn uống ngon ngọt mà thân thể béo tốt, cho nên tà khí bên ngoài không thể làm hại hình thể của họ, bệnh của họ phần nhiều phát sinh từ bên trong, chữa trị nên dùng dược vật. Do vậy phép chữa bằng dược vật truyền từ phương Tây.

Vùng phương Bắc, là vùng thiên địa chi khí bế tàng, địa thế cao, người dân sống dựa vào núi đồi, phong hàn lẫm liệt, người dân ở đó thích sống ở ngoài đồng mà uống sữa dê bò, tạng phủ bị hàn dễ sinh ra chứng trướng mãn, chữa trị nên dùng ngải cứu. Do vậy phép chữa bằng ngải cứu truyền từ phương Bắc.

Vùng phương Nam, là vùng thiên địa chi khí trưởng dưỡng vạn vật, dương khí thịnh nhất, địa thế thấp, thủy thổ nhu nhược, vụ lộ tụ tập, người dân ở đó ưa thích vị chua mà thích ăn đồ lên men chín, cho nên người dân ở đó đều cơ lý chặt chẽ mà da đỏ, bệnh của họ phần nhiều là cân mạch co rút, chi thể tê bại, chữa trị nên dùng vi châm. Do vậy phép chữa bằng cửu châm truyền từ phương Nam.

Vùng trung ương, địa thế bằng phẳng mà ẩm thấp, là nơi thiên địa chi khí hóa sinh vạn vật nhiều nhất và tạp nhất, người dân ở đó ăn uống nhiều loại mà không lao nhọc, cho nên bệnh của họ phần nhiều là nuy nhuyễn, quyết nghịch, hàn nhiệt, chữa trị nên dùng đạo dẫn, án kiểu. Do vậy phép chữa bằng đạo dẫn, án kiểu truyền từ vùng trung ương.

Cho nên bậc thánh nhân tổng hợp các phép chữa khác nhau, căn cứ vào tình hình cụ thể mà vận dụng, khiến các phép chữa đều được dùng thích hợp. Vì vậy, phép chữa tuy khác nhau mà bệnh đều khỏi, là do nắm được thực trạng của bệnh, hiểu được căn bản đại pháp của việc chữa trị.