Ly Hợp Chân Tà

hỏi: Ta nghe nói về chín thiên luận bàn về chín cái kim, tiên sinh lại nhân đó mà phát huy, biến thành chín mươi chín thiên, ta đã hoàn toàn thông hiểu ý nghĩa trong đó rồi. Y kinh nói: khí có sự thịnh suy biến hóa, tả hữu thiên lệch di động, dùng phần trên để điều chỉnh phần dưới, dùng bên trái để điều chỉnh bên phải, có thừa và không đủ, tại vinh khí và du huyệt tiến hành bổ tả, những điều này ta đều biết. Đây đều là do vinh khí và vệ khí thiên lệch di động, hư chứng và thực chứng sinh ra biến hóa, chứ không phải tà khí từ bên ngoài xâm nhập vào kinh mạch. Ta mong được nghe về tình trạng tà khí đình trệ trong kinh mạch, nó làm cho người ta sinh bệnh như thế nào, và cách lấy huyệt trị liệu ra sao.

Kỳ Bá đáp: Thánh nhân chế định pháp tắc và khuôn mẫu, nhất định phải tương ứng với thiên địa, cho nên trên trời có nhật nguyệt tinh thần vận hành độ số, dưới đất có mười hai kinh thủy, trong cơ thể người có mười hai kinh mạch. Thiên địa khí hậu ôn hòa, thì kinh thủy yên tĩnh; trời lạnh đất đóng băng, thì kinh thủy ngưng kết không thông; trời nóng đất nóng, thì kinh thủy sôi trào tràn đầy; đột nhiên có cuồng phong nổi lên, thì kinh thủy sóng cuộn dâng cao. Tà khí xâm nhập vào kinh mạch của người, khi lạnh thì huyết dịch ngưng kết không thông, khi nóng thì khí cơ nhu nhuận, hư tà nhân đó thừa cơ xâm nhập đình trú, cũng giống như kinh thủy gặp gió, trong kinh mạch có mạch tượng đập động, sự đến của nó thường cũng dâng lên, nó tuần hành trong kinh mạch theo thứ tự, khi đến thốn khẩu bộ vị để thiết án, có lúc lớn có lúc nhỏ, mạch lớn biểu thị tà khí đến, mạch nhỏ biểu thị bình hòa, sự tuần hành của nó không có vị trí cố định, ở âm phận và dương phận, không thể dùng thường quy để đo lường, phải thuận theo tình trạng này để chẩn sát, thông qua tam bộ cửu hầu, đột nhiên gặp tà khí, phải sớm ngăn chặn đường đi của nó. Khi hít vào thì tiến châm, không để khí cơ rối loạn, yên tĩnh mà lưu châm lâu dài, không để tà khí khuếch tán, khi hít vào thì vặn châm, lấy đắc khí làm mục đích, chờ đến khi thở ra thì dẫn xuất châm, khi thở ra hết thì xuất châm, như vậy tà khí đều theo châm mà bài xuất, cho nên gọi là tả pháp.

Hoàng Đế nói: Chính khí không đủ thì dùng bổ pháp, vậy lại làm thế nào? Kỳ Bá nói: Nhất định phải trước hết dùng tay theo kinh xoa nắn, dùng tay thiết án làm cho khí huyết phân tán, dùng tay đẩy án, dùng tay đạn động làm cho cục bộ căng lên, dùng móng tay ấn vào rồi hạ châm, thông kinh khí mà lấy huyệt, ở bên ngoài dẫn động châm khổng, để đóng tàng thần khí, khi thở ra hết thì tiến châm, yên tĩnh mà lưu châm lâu dài, lấy khí chí làm mục đích, giống như chờ đợi người tôn quý, không biết thời gian sớm tối, khi khí đến, phải thích đáng mà thủ hộ nó, chờ đến khi hít vào thì dẫn châm ra, làm cho khí không được ngoại tiết, mỗi thứ đình trú tại vị trí cũ, đẩy hợp châm khổng, làm cho thần khí tồn lưu, chính khí lưu chỉ, cho nên gọi là bổ pháp.

Hoàng Đế nói: Làm thế nào để hầu khí? Kỳ Bá nói: Tà khí rời khỏi lạc mạch tiến nhập kinh mạch, đình trú tại huyết mạch bên trong, sự hàn ôn của nó còn chưa cùng chính khí tương hợp, thì giống như sóng cuộn dâng lên, có lúc đến có lúc đi, cho nên không cố định. Cho nên nói: Khi tà khí đang đến, nhất định phải án trụ nó ngăn chặn, ngăn chặn rồi lấy huyệt trị liệu, không được nghênh đón xung thế của tà khí mà dùng tả pháp. Chân khí, chính là kinh mạch chi khí, kinh mạch chi khí quá mức hư nhược, cho nên nói: Tà khí đến thì không được nghênh đón nó mà tả, nói chính là đạo lý này. Cho nên nói: Thẩm sát tà khí không tỉ mỉ, tà khí đã đi qua, lại dùng tả pháp thì sẽ làm cho chân khí thoát mất, thoát mất rồi thì không thể khôi phục, tà khí lại đến, mà tật bệnh càng thêm tích tụ, cho nên nói: Tà khí đi thì không được truy đuổi nó mà tả, nói chính là đạo lý này. Không thể có sai lầm dù là một chút, ý nói là phải chờ đến khi tà khí đến thì kịp thời hạ châm tả trị, nếu sớm hơn hoặc muộn hơn, huyết khí đã hao hết, thì bệnh không thể chữa khỏi, cho nên nói: Biết được có thể lấy huyệt trị liệu thì giống như bật cò nỏ nhanh chóng, không biết lấy huyệt trị liệu thì giống như gõ vào cái mộc chày chậm chạp, cho nên nói: Hiểu được cơ đạo thì không thể có sai lầm dù là một chút, không hiểu cơ đạo thì dù có gõ cò nỏ cũng không bắn ra được, nói chính là đạo lý này.

Hoàng Đế nói: Bổ pháp và tả pháp là như thế nào? Kỳ Bá nói: Đây là dùng để công kích tà khí, phải nhanh chóng xuất châm để khử trừ sung mãn ứ huyết, mà khôi phục chân khí của người, đây là vì tà khí vừa mới xâm nhập, lưu động bất định chưa có chỗ cố định, đẩy nó thì sẽ tiến lên, dẫn nó thì sẽ dừng lại, nghênh đón nó mà châm thích, là để phóng xuất uất kết ứ huyết. Châm thích phóng xuất ứ huyết, thì bệnh lập tức sẽ lành.

Hoàng Đế nói: Hay lắm. Nhưng khi chân khí và tà khí tương hỗ kết hợp, sóng cuộn dâng lên mà không xuất hiện, thì lại làm thế nào để hầu sát? Kỳ Bá nói: Phải tỉ mỉ tuần án tam bộ cửu hầu về sự thịnh suy hư thực để gia điều trị, quan sát tả hữu thượng hạ các bộ vị có mất điều hòa và có suy giảm chỗ nào, thẩm sát bệnh tại tạng phủ nào để dự kỳ hiệu quả. Không biết tam bộ cửu hầu, thì không thể phân biệt âm dương, không thể phân rõ thiên địa. Địa bộ dùng để chẩn hầu địa, thiên bộ dùng để chẩn hầu thiên, nhân bộ dùng để chẩn hầu nhân, điều trị phải bắt đầu từ vị phủ, để xác định tam bộ, cho nên nói: Châm thích nếu không biết tam bộ cửu hầu và bệnh mạch sở tại chi xứ, thì dù có đại tà sắp đến, y sinh cũng không thể ngăn chặn nó. Trừng phạt người không có tội, cái này gọi là "đại hoặc", trái lại sẽ làm rối loạn đại kinh, chân khí không thể khôi phục, đem thực chứng coi là hư chứng, đem tà khí coi là chân khí, dùng châm không có ý nghĩa, trái lại trở thành hại cho khí, đoạt đi chính khí của người, đem thuận trị biến thành nghịch trị, vinh khí và vệ khí tán loạn, chân khí đã mất, tà khí đơn độc đình trú ở bên trong, đoạn tuyệt tuổi thọ trường thọ của người, mang đến tai ương yểu thọ cho người, đây là vì không biết tam bộ cửu hầu, cho nên không thể trường cửu. Bởi vì không biết kết hợp tứ thời ngũ hành, lại thêm tương khắc quan hệ, buông bỏ tà khí mà công kích chính khí, đoạn tuyệt tuổi thọ trường thọ của người. Tà khí vừa mới xâm nhập, không có chỗ cố định, đẩy nó thì sẽ tiến lên, dẫn nó thì sẽ dừng lại, gặp nó thì dùng tả pháp, thì bệnh lập tức sẽ lành.