Luận Khí Quyết

Hoàng Đế hỏi: "Giữa ngũ tạng lục phủ, tình trạng hàn nhiệt chuyển di lẫn nhau là như thế nào?" Kỳ Bá đáp: "Thận đem tà hàn chuyển di đến Tỳ, sẽ sinh ra ung thũng và thiếu khí. Tỳ đem tà hàn chuyển di đến Can, sẽ sinh ra ung thũng và cân mạch co giật. Can đem tà hàn chuyển di đến Tâm, sẽ sinh ra tinh thần cuồng loạn và hung cách ngăn trở. Tâm đem tà hàn chuyển di đến Phế, sẽ hình thành bệnh Phế tiêu; triệu chứng của bệnh Phế tiêu là uống một phần nước, nhưng tiểu tiện lại bài xuất hai phần, đây là chứng bất trị. Phế đem tà hàn chuyển di đến Thận, sẽ hình thành bệnh Dũng thủy; triệu chứng của bệnh Dũng thủy là ấn bụng không thấy cứng, thủy khí lưu lại trong Đại tràng, khi đi nhanh trong ruột phát ra tiếng nước lộp bộp, giống như túi da bọc nước vậy, đây là thủy khí gây bệnh.

Tỳ đem tà nhiệt chuyển di đến Can, sẽ sinh ra kinh quyết và chảy máu mũi. Can đem tà nhiệt chuyển di đến Tâm, sẽ dẫn đến tử vong. Tâm đem tà nhiệt chuyển di đến Phế, sẽ truyền biến hình thành bệnh Cách tiêu. Phế đem tà nhiệt chuyển di đến Thận, sẽ truyền biến hình thành bệnh Nhu tri. Thận đem tà nhiệt chuyển di đến Tỳ, sẽ truyền biến hình thành bệnh hư tổn; nếu xuất hiện lỵ với máu mủ, sẽ tử vong, không thể chữa trị.

Bào cung đem tà nhiệt chuyển di đến Bàng quang, sẽ sinh ra tiểu tiện không thông và đái ra máu. Bàng quang đem tà nhiệt chuyển di đến Tiểu trường, sẽ dẫn đến cách tràng không thông suốt, ở trên biểu hiện là miệng lở loét. Tiểu trường đem tà nhiệt chuyển di đến Đại tràng, sẽ hình thành bệnh Phục hà và trĩ. Đại tràng đem tà nhiệt chuyển di đến Vị, sẽ xuất hiện ăn uống thịnh nhưng thân thể gầy mòn, gọi là bệnh Thực dịch. Vị đem tà nhiệt chuyển di đến Đởm, cũng gọi là bệnh Thực dịch. Đởm đem tà nhiệt chuyển di đến Não, sẽ dẫn đến sống mũi cay đắng và bệnh Viên uy; triệu chứng của bệnh Viên uy là nước mũi đục chảy ra không ngừng, truyền biến sẽ dẫn đến chảy máu mũi, mắt mờ hoa, cho nên những bệnh này đều do khí cơ quyết nghịch gây ra.