Mưu Công thứ ba

Mưu Công thiên

Tôn Tử nói: Phép dùng binh nói chung, khiến nước địch đầu hàng toàn vẹn là kế hay nhất, đánh tan nước địch thì kém hơn; khiến quân địch đầu hàng toàn vẹn là kế hay nhất, đánh tan quân địch thì kém hơn; khiến lữ địch đầu hàng toàn vẹn là kế hay nhất, đánh tan lữ địch thì kém hơn; khiến tốt địch đầu hàng toàn vẹn là kế hay nhất, đánh tan tốt địch thì kém hơn; khiến ngũ địch đầu hàng toàn vẹn là kế hay nhất, đánh tan ngũ địch thì kém hơn. Vì vậy, trăm trận trăm thắng, chưa phải là hay nhất trong cái hay nhất; không giao chiến mà khiến quân địch khuất phục, mới là hay nhất trong cái hay nhất.

Cho nên, chiến lược quân sự bậc nhất là dùng mưu kế làm thất bại địch, kế tiếp là dùng ngoại giao làm thất bại địch, kế tiếp nữa là dùng vũ lực đánh tan quân địch, kém nhất là đánh thành của địch. Phương pháp đánh thành, là bất đắc dĩ mới dùng. Chế tạo khiên lớn và xe chiến xa để đánh thành, chuẩn bị các loại khí cụ, phải ba tháng mới hoàn thành; đắp đất làm gò cao để công thành, lại phải ba tháng mới xong. Tướng soái không kiềm chế được cơn giận, ra lệnh cho quân sĩ như kiến bò lên thành tấn công, kết quả quân sĩ thương vong một phần ba, mà thành vẫn không hạ được, đó chính là tai họa của việc đánh thành.

Cho nên, người giỏi dùng binh, khiến quân địch khuất phục mà không cần giao chiến, đoạt thành của địch mà không cần cưỡng công, hủy diệt nước địch mà không cần đánh lâu dài. Nhất định phải dùng chiến lược toàn thắng để tranh giành thiên hạ, cho nên quân đội không bị tổn thất mà lợi ích có thể trọn vẹn đạt được, đó chính là phép dùng mưu đánh địch.

Cho nên, phép dùng binh là: có mười lần quân địch thì vây nó, có năm lần quân địch thì tấn công nó, có hai lần quân địch thì tìm cách phân tán nó, quân số tương đương thì có thể chống lại nó, quân số ít hơn địch thì có thể tránh nó, quân số không bằng địch thì có thể lẩn tránh nó. Cho nên, quân đội yếu nếu cố chấp giữ vững, sẽ trở thành tù binh của quân địch mạnh.

Tướng soái, là sự phụ tá của quốc gia. Phụ tá đầy đủ, quốc gia nhất định mạnh; phụ tá có sơ hở, quốc gia nhất định yếu.

Cho nên, quốc vương gây hại cho quân đội có ba trường hợp: không biết quân không thể tiến mà lại ra lệnh tiến, không biết quân không thể lui mà lại ra lệnh lui, đó gọi là trói buộc quân đội; không biết việc nội bộ của tam quân mà can thiệp vào hành chính của tam quân, thì quân sĩ sẽ mê hoặc; không biết quyền biến mưu lược của tam quân mà tham gia vào chỉ huy và bổ nhiệm của tam quân, thì quân sĩ sẽ nghi ngờ. Tam quân vừa mê hoặc vừa nghi ngờ, thì họa các nước chư hầu thừa cơ phát nạn liền giáng xuống, đó gọi là tự làm rối quân mình mà dẫn đến thắng lợi cho địch.

Cho nên, dự biết thắng lợi có năm trường hợp: biết có thể đánh và không thể đánh, thì có thể thắng; hiểu rõ cách dùng binh nhiều ít khác nhau, thì có thể thắng; toàn quân trên dưới đồng lòng, thì có thể thắng; lấy có chuẩn bị đối phó không chuẩn bị, thì có thể thắng; tướng có tài năng mà quốc vương không can thiệp chỉ huy, thì có thể thắng. Năm điều này, là phương pháp dự biết thắng lợi.

Cho nên nói: Biết địch lại biết mình, đánh trăm trận cũng không nguy hiểm; không biết địch mà biết mình, thắng thua nửa nọ nửa kia; không biết địch cũng không biết mình, mỗi lần đánh ắt gặp nguy hiểm.